Jeszcze tak niedawno, a to najlepiej pamiętają osoby starsze, nikt z nas nie zwracał uwagi na wygląd danego produktu (poza oczywiście stwierdzeniem, czy ładnie pachnie i wygląda świeżo), kupowaliśmy to, co było, a wybór był stosunkowo niewielki. Obecnie, produktów jest tak wiele, że możemy wybierać, przebierać i grymasić, a o zakupie coraz częściej decyduje nie cena , a wygląd tego co jemy. Wydawać by się mogło, że dopiero w czasach ogromnej konkurencji na rynku produktów żywnościowych wprowadzono do użytku barwniki do żywności, które nadają jej świeży i apetyczny wygląd. Tymczasem okazuje się, że stosowano je już w starożytnym Egipcie i Rzymie. Barwiono żywność dla cesarzy i ludzi bogatych, stosując do tego celu barwniki naturalne, zasadniczo różniące się od tych stosowanych obecnie.

W średniowieczu takim barwnikiem była ochra uzyskiwana z czerwonego buraka, ekstrakty z marchwi, chlorofil- barwnik zielony zawarty w liściach.

W XIX wieku stosowano również intensywnie barwiące związki zawierające ołów, rtęć i miedź. Na szczęście szybko okazało się, że chociaż nadają pożywieniu intensywne barwy  świeżości, tak naprawdę są silnie trujące. W 1887 roku wydano pierwszą w historii ustawę na mocy której zakazano oficjalnie stosowania tego typu barwników w produkcji żywności.

Rozwój chemii spowodował odkrycie barwników azotowych, a stało się to w drugiej połowie XIX wieku. Początkowo stosowano ja jedynie do barwienia odzieży, z czasem zaczęto dodawać je do żywności.

A dziś?

PRODUKTY DO KTÓRYCH NIE WOLNO STOSOWAĆ DODATKÓW

Na mocy przepisów prawnych określono grupy składników spożywczych które nie mogą zawierać  substancji dodatkowych, są to:

Świeża maślanka

Słodka śmietana

Kefir naturalny

Mleko

Serwatka

Jogurt naturalny

Twaróg

Kwaśne mleko

Kwaśna śmietana

Jaja

Świeże ziemniaki i warzywa

Kiełki zarodki

Świeże owoce (poza woskowaniem jabłek lub zabezpieczeniem powierzchni owoców i bananów)

Świeże grzyby

Rośliny strączkowe

Zboża

Płatki zbożowe

Makaron

Ryż

Orzechy

Nasiona, ziarno

Czysty olej roślinny (do oliwy z oliwek można dodawać witaminę E)

Miód

Kawa instant

Naturalna woda mineralna i źródlana

Obecnie dopuszcza się stosowanie barwników takich jak:

-          witamina B (ryboflawina) – E 101

-          naturalne barwniki roślinne (chlorofil) – E 140

-          betanina – E 162

-          prowitamina A (beta karoten) – E 160a

-          syntetycznie produkowany karmel – E 150 (nie można go jednak stosować do pieczywa i ciast). Do wyrobów , z których nazwy wynika, że wyprodukowane są z użyciem słodu, karmelu, kakao, czekolady lub herbaty, nie wolno dodawać karmelu, gdyż może to sugerować, że produkt jest lepszej jakości, niż ma to miejsce w rzeczywistości.

GDZIE SZUKAĆ INFORMACJI O BARWNIKACH?

Przede wszystkim na opakowaniach produktów spożywczych, chociaż niekiedy jest to bardzo trudne, gdyż nie wszyscy producenci takie informacje umieszczają lub są one napisane bardzo drobnym i trudnym do odczytania drukiem. Przepisy prawne wymagają, aby pod nazwa produktu znajdowała się czytelna informacja np. „barwiony” lub „z barwnikiem”. Często podawane są numery E, rzadziej całe nazwy chemiczne, niezbędne zatem staje się poznanie tych nazw, aby wiedzieć, czy mamy do czynienia z „dobrym” lub „złym” E.

BARWNIKI BEZ SKUTKÓW UBOCZNYCH

-witaminy, prowitaminy, naturalne składniki roślinne (chlorofil, karoten, czerwony burak)

W przypadku, gdy dodanie składnika może konsumentowi zasugerować lepszą jakość danego produktu (np. większą ilość owoców w konfiturach, czy jaj w makaronach), istnieje obowiązek zadeklarowania dodatku odpowiedniego barwnika.

BARWNIKI SZKODLIWE

Wśród stosowanych dzisiaj barwników znajduje się kilka zaliczanych  do związków azotowych budzących zastrzeżenia toksykologiczne. Stosowane są one najczęściej w przemyśle cukierniczym. Nie ulegają rozkładowi w organizmie i wydalane są całkowicie w nie zmienionej postaci. Nie powodują klasycznego zatrucia jak np. sole ołowiu i rtęci, mimo to nie można wykluczyć ryzyka ich stosowania.

Szczególnie ostrożni powinni być alergicy, gdyż reakcje alergiczne mogą być wywołane już milionową częścią grama danego barwnika.

Najczęstsze reakcje alergiczne występują przy stosowaniu żółtego barwnika tartrazyny – E 102 .

Związki azotowe mogą być przyczyną dolegliwości zwłaszcza u osób uczulonych na kwas acetylosalicylowy (substancja czynna w aspirynie) oraz na naturalne salicylany występujące w żywności.

POKARMY O DUŻEJ ZAWARTOŚCI SALICYLANÓW

*    Zioła – mięta, tymianek, rozmaryn, ziarno sezamowe, nasiona selera, oregano, bazylia, szałwia, koperek,

*   Owoce i soki owocowe

• Warzywa – ogórki, korniszony, oliwki
• Napoje – kawa, herbata, coca-cola, herbata miętowa
• Przyprawy – musztarda, papryka, gałka muszkatułowa, proszek curry, cynamon, pieprz, anyżek
• Orzechy – migdały, orzechy brazylijskie, pinii, pistacjowe, włoskie, kokosowe, wodne
• Napoje alkoholowe
• Inne – miód, mięta, lukrecja, bulion w kostkach, przetwory z drożdży, sok pomidorowy, produkty instant

OKOŁO 10% ASTMATYKÓW REAGUJE NAPADAMI DUSZNOŚCI NA BARWNIKI AZOTOWE!

W Unii Europejskiej po zawarciu odpowiednich porozumień , po roku 1996 nie wolno stosować ( z nielicznymi wyjątkami):

-          barwnika  erytrozyny – E 127 (może być stosowana od roku 1992 wyłącznie do konserw owocowych zawierających wiśnie, jednak w maksymalnej ilości 150-200 miligramów na jeden kilogram wiśni)

-          kantaksantyny – E 161 (dopuszczona jest jedynie do kiełbasek strasburskich w maksymalnej ilości 15 miligramów na jeden kilogram).

Od roku 1976 w USA zabroniono stosowania barwnika amarant – E 123, u nas może być dodawany do żywności ( np. do win podawanych jako aperitif, spirytualiów i ikry rybnej) w dalszym ciągu.

CO MOŻE BYĆ BARWIONE?

Według najnowszych przepisów:

• SŁODYCZE

-         polewy cukrowe, wyroby cukiernicze

z wyjątkiem : lukrecji, wyrobów przygotowanych z dodatkiem mleka, masła, miodu, jaj, karmelu, kakao, czekolady, kawy.

-          wiśnie koktajlowe,

-          koncentraty lodów,

-          marcepan i wyroby,

-          owoce kandyzowane

z wyjątkiem: kandyzowanej skórki pomarańczowej i cytrynowej

• PRZETWORY RYBNE

-          krewetki w puszkach,

-          wyroby z ikry rybnej

-          namiastka łososia

• INNE PRODUKTY ŻYWNOŚCIOWE

-          kremy i galaretki, puddingi, kisiel owocowy, zupy, słodkie sosy

z wyjątkiem wyrobów, które zostały przygotowane z dodatkiem : kakao, kawy, jaj, karmelu,

-          napoje gazowane, koncentraty napojów,

-          margaryna, margaryna o obniżonej kaloryczności

-          konserwowane truskawki, maliny, wiśnie

-          sztuczny miód,

-          likiery owocowe, ziołowe

-          wódki ziołowe

-          ser chester, ser plasterkowany

-          niskokaloryczne konfitury

ABC  WIEDZY O BARWNIKACH

E – nieszkodliwe

—————————————————————————-

E 100  -KURKUMA ( barwa pomarańczowo- żółta, jest to ekstrakt korzeni kurkumy lub produkcja syntetyczna)

Występuje w : gotowych daniach z ryżem, margarynie, curry w proszku

E – 101 – RYBOFLAWINA , LAKTOFLAWINA (barwa żółta, pomarańczowo – żółta, uzyskiwana z drożdży piwnych, produkcja syntetyczna, rozpuszczalna w wodzie, przy nadmiarze wydalana z moczem)

Produkty: kremy spożywcze, przetwory zbożowe, zupy, dopuszczona do wszystkich produktów spożywczych , koncentraty lodów, majonezy

————————————————————————-

E – 101 a -ESTER FOSFORANOWY RYBOFLAWINY

(barwa żółta, produkowany z ryboflawiny)

Występuje w: zupy, wyroby mączne, majonezy, koncentraty lodów, kremy spożywcze, dopuszczona dla wszystkich artykułów spożywczych

E – 131- BŁĘKIT PATENTOWY V ( barwa niebieska, produkcja syntetyczna)

Produkty : słodycze, napoje

E – 132- INDYGOTYNA – ( barwa niebieska, produkcja syntetyczna)

Produkty: słodycze, napoje

E – 133 – BŁĘKIT BRYLANTOWY FCF ( barwa zielono- niebieska, syntetyczny)

Produkty: groszek konserwowy i inne warzywa konserwowe

E – 140 – CHLOROFIL (barwa zielona, uzyskiwany z lucerny, pokrzywy, trawy)

Produkty: lody, guma do żucia, słodycze

UWAGA! Jakkolwiek nie stwierdza się szkodliwości działania tego barwnika, zalecana jest jednak ostrożność, zwłaszcza u alergików

E – 141 – KOMPLEKSY MIEDZIOWE CHLOROFILI (barwa zielona, syntetyczny)

Produkty: lody, artykuły spożywcze, guma do żucia , słodycze

UWAGA! Ostrożnie u alergików

E – 150 a – KARMEL (barwa brązowo – czarna, powstaje przez ogrzewanie roztworu cukru z dodatkiem węglanu sodu)

Produkty: desery, ocet, chleb, wypieki, napoje alkoholowe

E – 150 c – KARMEL AMONIAKALNY ( barwa brązowa, syntetyczny)

Produkty: sosy, zupy, napoje podobne do wina

UWAGA! Ostrożnie u alergików

E- 150 d – KARMEL AMONIAKALNO – SIARCZYNOWY (barwa brązowa, syntetyczny)

Produkty: jak wyżej

UWAGA! Ostrożnie u alergików

E – 160 a – KAROTENY, BETA- KAROTEN ( barwa żółta do pomarańczowej, uzyskiwany z ekstraktów  roślin o tej barwie np. marchwi, głogu, pomarańczy, pomidorów, moreli, również syntetyczny)

Produkty: dopuszczony do wszystkich artykułów spożywczych również paszy dla kur niosek,

Masło, ser, margaryna

UWAGA! U niektórych alergików może powodować biegunkę i wysypki

E – 160 d – LIKOPEN (barwa czerwona, środek naturalny lub syntetyczny)

Produkty: przyprawy korzenne, desery

UWAGA! Może nasilać dolegliwości alergiczne, ostrożnie!

E – 160 e – BETA-APO-8-KAROTENAL ( barwa od pomarańczowej do czerwonej, uzyskiwany naturalnie , z marchwi, syntetyczny)

Produkty: lody, sery, przyprawy korzenne, desery

UWAGA! W połączeniu z innymi produktami może nasilać dolegliwości alergiczne

E –160 F – ESTER ETYLOWY KWASU BETA – APO- 8 –KAROTENOWEGO

( barwa pomarańczowo – czerwona, uzyskiwany z marchwi lub syntetyczny)

Produkty: tłuszcz mleczny, przyprawy korzenne, desery

E – 161 d – LUTEINA – ( barwa od pomarańczowej do żółtej, uzyskiwana naturalnie z żółtek jaj)

Produkty: produkty mleczarskie, przyprawy korzenne, desery

UWAGA! Ostrożnie u osób nadwrażliwych na jaja kurze

E – 161 g – KANTAKSANTYNA (barwa od pomarańczowej do żółtej, uzyskiwana z produktów naturalnych, także syntetyczna)

Produkty: kiełbaski strasburskie

E – 162 – BETANINA (barwa czerwona, uzyskiwana z buraka czerwonego)

Produkty: lody, sosy, guma do żucia, jogurt, galaretki owocowe

UWAGA! Ostrożnie przy uczuleniu na buraki

E – 163 – ANTOCYJANY (barwa od niebieskiej do czerwonej, uzyskiwane naturalnie z czerwonych winogron, buraków, kapusty)

Produkty: lody, przetwory owocowe, napoje, słodycze

E –170 – WĘGLAN WAPNIA (barwa biało-szara, uzyskiwany z wapienia i kredy)

Produkty: drażetki, ozdoby spożywcze

E – 171 – DWUTLENEK TYTANU (barwa biała, uzyskiwany z minerałów)

Produkty: glazura do pierników, guma do żucia, słodycze, drażetki

E – 172 – TLENKI ŻELAZA, WODOROTLENKI ŻELAZA ( barwa czarna, czerwona, żółta, uzyskiwane z minerałów)

Produkty: drażetki, słodycze, sztuczne osłonki do wędlin

E – 173 – ALUMINIUM ( barwa srebrna, uzyskiwane z minerałów i metali  )

Produkty: powierzchnie słodyczy

E – 174 – SREBRO (barwa srebrna, uzyskiwane z minerałów i metali)

Produkty: powierzchnie drażetek i słodyczy

E – 175 – ZŁOTO (barwa  złota, uzyskiwane z minerałów i metali)

Produkty: wódki, słodycze, drażetki

E – 180 – CZERWIEŃ LITOLOWA barwnik azowy (barwa czerwona, syntetyczny)

Produkty: powłoki woskowe np. na sery

——————————————————————————————————

E – szkodliwe

E- 102 – TARTRAZYNA BARWNIK AZOWY ( barwa cytrynowo- żółta, produkcja syntetyczna)

Występuje w produktach: oranżada, oranżada w proszku, esencje owocowe, koncentraty lodów, desery w proszku, syropy, słodycze, musztarda, sztuczny miód

UWAGA! Silne reakcje alergiczne, zwłaszcza u osób uczulonych na aspirynę, napady duszności u astmatyków, pokrzywka, biegunki

———————————————–

E – 104 – ŻÓŁCIEŃ CHINOLINOWA (barwa żółta , produkowana syntetycznie)

Występuje w produktach: oranżada, ryby wędzone, barwniki do jaj wielkanocnych, desery w proszku,

UWAGA! Reakcje alergiczne różnego typu, bóle brzucha, wymioty, wysypki, bóle głowy

E – 110 – ZÓŁCIEŃ POMARAŃCZOWA ( barwa żółtopomarańczowa, produkcja syntetyczna)

Typowe produkty: marmolada morelowa, gotowe napoje z czekoladą, biszkopty z galaretką pomarańczową, gotowe zupy, gotowa panierka, gotowe sosy serowe, krem jogurtowy, marcepany, desery w proszku, twaróg cytrynowy

UWAGA! Szczególnie przy nietolerancji aspiryny, silne reakcje alergiczne zwłaszcza skórne, bóle głowy i brzucha, biegunki, łzawienie oczu, puchnięcie warg

E – 120 – KOSZENILA ( barwa czerwona, barwnik uzyskiwany z pancerzyków samic coccus cacti)

Produkty: napoje alkoholowe, konfitury

UWAGA! Reakcje alergiczne typu natychmiastowego, wysypki, obrzęki, łzawienie oczu, katar, duszność

E – 122 – AZORUBINA barwnik azowy ( barwa czerwona, produkcja syntetyczna)

Produkty: koncentraty lodów, zup, słodycze, desery w proszku, sos brązowy.

UWAGA! Reakcje alergiczne, zwłaszcza przy nietolerancji aspiryny, bóle głowy, brzucha, mięśni, katar, kaszel, duszność, pokrzywka

E – 123- AMARANT barwnik azowy ( barwa czerwona , produkcja syntetyczna)

Produkty: likiery, ikra rybia

UWAGA! Reakcje alergiczne, głownie typu natychmiastowego, zwłaszcza przy nietolerancji aspiryny

E- 124 – CZERWIEŃ KOSZENILOWA barwnik azowy ( barwa czerwona, produkcja syntetyczna)

Produkty: słodycze, mięso łososia, galaretki owocowe, oranżady

UWAGA! Reakcje alergiczne, zwłaszcza przy nietolerancji aspiryny, pokrzywka, biegunka, bóle brzucha i głowy, objawy zmęczenia

E – 127- ERYTROZYNA barwnik azowy ( barwa różowa, produkcja syntetyczna)

Zawarta w produktach: owoce konserwowe, lody

UWAGA! Reakcje alergiczne, genotoksyczny dla bakterii

E – 142 – ZIELEŃ BRYLANTOWA (barwa od zielonej do niebieskiej, syntetyczny)

Produkty: głównie słodycze

UWAGA! Może powodować rzuty pokrzywki, jest genotoksyczny dla bakterii

E – 151 – CZERŃ BRYLANTOWA (barwa czarna, syntetyczny)

Produkty: sosy, słodycze, kawior, ikra rybia, lukrecja

UWAGA! Może być przyczyna natychmiastowych reakcji alergicznych, wysypek, obrzęków, kataru i duszności

E – 153 – WĘGIEL DRZEWNY (barwa czarna, powstaje w procesie karbonizacji substancji organicznych)

Produkty: wykorzystywany do produkcji powłok woskowych i cieniowania barw

UWAGA! Może być przyczyna reakcji skórnych kontaktowych, niekiedy zawiera benzopiren

E – 154 – BRĄZ FK barwnik azowy ( barwa brązowa, syntetyczny)

Produkty: przetwory rybne, zwłaszcza śledzie wędzone

UWAGA! Powoduje reakcje alergiczne wysypki, obrzęki, bóle głowy i brzucha, może odkładać się  nerkach i naczyniach limfatycznych

E – 155 – BRĄZ  HT barwnik azowy (barwa brązowa, syntetyczny)

Produkty: przyprawy korzenne, wypieki, desery, wyroby imitujące czekoladę

UWAGA! Częsta przyczyna biegunek i pokrzywek, może odkładać się w nerkach i naczyniach limfatycznych

E – 160 d – ANNATTY (barwa pomarańczowa, powstaje z wodnego ekstraktu nasion rośliny o nazwie Bixa orellana)

Produkty: ser, masło, margaryna, cukierki

UWAGA! Rzuty pokrzywki, obrzęki, duszność, bóle głowy, biegunka

E – 585 – MLECZAN ŻELAZA ( stabilizator barwy, syntetyczny)

Produkty: utrzymuje czarne zabarwienie np. oliwek

UWAGA! Mogą wystąpić reakcje alergiczne w postaci biegunki, wysypek, zwiększona dawka żelaza u niektórych osób może powodować przewlekłe zaburzenia przewodu pokarmowego.

E – o skutkach nieznanych

—————————————————————————————————————

E – 128 – CZERWIEŃ 2G barwnik azowy (produkcja syntetyczna)

Produkty: wyroby cukiernicze, pasty rybne, przetwory mięsne

——————————————————————————–

E – 129 – CZERWIEŃ ALLURA barwnik azowy (barwa czerwona, produkcja syntetyczna)

Produkty: czerwone wino

UWAGA! Dużą ostrożność powinni wykazać dorośli alergicy, zwłaszcza spożywający wino jako dodatek do innych potraw, u niektórych osób mogą wystąpić reakcje alergiczne typu krzyżowego

E – 150 b – KARMEL SIARCZYNOWY (barwa brązowa, syntetyczny)

Produkty: napoje zawierające wino, ocet, konfitury

UWAGA! Zalecana duża ostrożność!

E – 160 c – KAPSANTYNA (barwa pomarańczowa, uzyskiwany z papryki)

Produkty: marmolada, konfitury, ser topiony

E – 579 – GLUKONIAN ŻELAZA (należy do grupy stabilizatorów barw, syntetyczny)

Produkty: dzięki niemu utrzymuje się czarne zabarwienie np. oliwek

————————————————————————————-